Roma Hamamları

( Yunanca BALANCA, Latince TERMAE)

Erken dönemlerine girecek olursak Mezopotamya’ya ulaşırız.Burada Mari ve Ebla şehirlerinde M.Ö 2binde kızgın taslar ve tuğlalar üzerine su dökülerek bir takım tütsülerin yardımı ile buharlı ve kokulu mistik bir ortam yaratılır ve bu ortamda ruhi temizlik sağlanır ayni uygulama M.Ö 1 binde Yunanistan’da uygulamaya başlanmıştır.Yunanistan’da Olympia kentinde M.Ö 5. y.y da bir takım özel banyoların oluşturulduğu anlaşılmaktadır.Bu özel banyolar 2 şekilde karşımıza çıkmaktadır.

Birincisi alttan ısıtmalı küvet yöntemidir.Bu tip uygulamaları ancak Aristokların, zenginlerin evinde (tekelinde ) görüyoruz.Geniş halk kitlelerinin bundan yararlanması mümkün değildir.

İkincisi ise özel kazanlı hamam idi.Su buharı ve yakılan ateşle hem ortam ısıtılıyor hem de mistik bir hava yaratılarak fiziki ve ruhi bir temizlik sağlanıyordu.Bu yöntemde Yunanistan’da kullanılmıştır.(M.Ö 1 y.y ortaları)Bu yöntemde azınlığı hitap ediyor ve ancak tam teşekküllü evlerde bulunuyordu.

Viturius;Hamam kuzey ve kuzey doğu yönüne bakacak şekilde insan edilmemeli gün ışığı ve ısısına en uzun süre alabilecek bir konumda inşa edilmelidir.Özellikle öğlen ve öğleden sonra güneşini olabildiğince çok cephesinden almalıdır. Çünkü yıkanma vakti öğlen ve aksam üzeri arasında en idealidir. Hamamın en az güneş alan tarafına soğukluk (firigidarium)soyunma odaları ( apoditorium)tuvalet (latrina)gibi bölümler inşa edilmeli sıcak tarafına ise sıcaklık ( calidarium)iliklik ( tepidarium)ve terleme odalar (lutron) inşa edilmelidir.

Prefurnio:Külhanda dediğimiz ateşin yakıldığı ve suyun ısıtıldığı kısımdır.(cehennemlik)

Calidarium:Hamamın sıcak bölümü ve hep prefurnio ya bitişik inşa edilir.

Piscina: (Frigidarium) soğuk su havuzu

Calidarium’a bitişik tepidarium ılık bölümdü.Calidarium ve tepidariuma bitişik lütronlar buharlı ve buharsız terleme odalarıdır. Buharlı terleme yapılan lütrona buhar veriliyor diğeri ise buhar verilmeden ısıtılıp terleme sağlanıyor.

Frigidarium soğuk bölüm sıcak banyo yapıldıktan sonra rahatlamak için içine girilen soğuk su havuzu piscina’nin bu bölümde yer aldığını biliyoruz.Yine bu bölümün içinde yada bitişik apoditorium(soyunma odaları),tuvalet ilerleyen dönemlerde veya kompleks hamamlarda kütüphane, alış-veriş merkezi,spor alanı, misafirhane ,parklar,bahçeler yer alır.

Hamam iki şekilde ısıtılıyor.Alttan (Hypocaust) sistemi ile ve yan duvarlardan (tubuli)sistemi ile ısıtılıyor.

Alttan Isıtma: Prefurnia da yakılan ateş sonucunda ortaya çıkan su buharı ve duman hamamın zemini altında oluşturulan hypocaust sistemi içinden geçirilerek hamamın tabanı ısıtılır.Isıtma isinde buhar veya duman seçeneğinden biri kullanılabildiği gibi her ikisi de birlikte kullanılabilir.Hypocaust dikmelerinin taşıdıkları zemin düzgün bir eğime sahip olmalı ve ısıyı tutan malzemede inşa edilmeli

Hypocaust dikmelerini oluşturan tuğlalar tercihen yuvarlak olmalıdır.Çünkü dumanın hareket halinde olabilmesi için baca gerekiyor ve buharın olabildiğince engellenmemesi gerekiyor.O yüzden tuğlalar yuvarlaktır.Bunlar hem ısıyı tutuyor hem de zemin altında gezinen sıcak su buharı ve dumanın dolaşımını engellemiyor.

Yandan Isıtma: Hamamın yan duvarları içinde sıcak havanın gezinebileceği uygun boşluklar yaratılır. Bu boşlukları yaratmak için tubuli tuğlası dediğimiz içi bos tuğlalardan veya daha ekonomik bir yöntem olarak tubuli plakası ve tubuli çivisi dediğimiz elamanlardan yararlanılır.Künk dediğimiz pişmiş toprak borularda ayni amaç için kullanılabilir.

Tubuli sisi ile hamamın yan duvarları içinde boşluklar yaratılıyor ve bu boşluklardan sıcak su buharı yada duman geçirilerek hamamı yan yüzlerinden de ısıtmış oluyorlar.Sıcaklığın sürekli olması için buhar yada dumanın hareket halinde olması gerekiyor.Hypocaust sistemi ile ilişkilendirilen tubuli sistemi içinde gezinen buhar yada dumanın,hareketli veya hareketsiz kalması çatıda yer alan ve yine sistemle bağlantısı bulunan bacaların açılıp kapatılmasıyla sağlanıyor.

Hamamların yönetimi ya paralı olan bir yönetici ile yada bu işi hayrına yapan bir zengin tarafından yürütülüyor.Hamamlar ücretli olduğu gibi ücretsizde olabiliyor.

Manzaralık: Bu gelenek Lykia bölgesinde ortaya çıkıyor.Oradan Pampphilia’ya geçiyor.Manzaralık hamamın calidarium (sıcaklık) bölümünün dar cephelerinden manzaraya hakim olanın apsidal biçiminde yapılıp yüksek pencereler açılmasıyla oluşturulur.

M.S 2-4.yy arasında hamamlar kompleks hale gelir ve hamamlar 300 x 300 metre gibi çok geniş alanları işgal eder.Roma’daki Carakalla Hamamı, Splato’daki Hamamlar ve Ankara Roma Hamamı bu tip hamamlara örnek gösterilebilir. Bu hamamların içinde Latrina, Stadion, Palaestra, Kütüphane, Alış-veriş merkezi,Konuk evi ,Parklar ,Bahçeler, Gymnasion (okul) gibi tesisler yer alır.

Piscina’nın suyunun temiz kalması için sürekli bir devir içinde olmalı. Hamama gelen kişiler frigidarium kısmında yer alan su teknelerinde görevlilerin gözetimi altında ayaklarını yıkamak ve kaba kirlerinden arınmak zorundadırlar.

Bu sayfayı değerlendir!
[Total: 0 Average: 0]
Kategoriler: